Ksi─Östwo Warszawskie i Kr├│lestwo Polskie

Bi┼╝uteria patriotyczno-narodowa w czasach Ksi─Östwa Warszawskiego i Kr├│lestwa Polskiego nie osi─ůgn─Ö┼éa jeszcze tego stopnia powszechno┼Ťci i popularno┼Ťci, tak charakterystycznego dla p├│┼║niejszego okresu powsta┼ä narodowych. Nie wykszta┼éci┼é si─Ö te┼╝ okre┼Ťlony typ bi┼╝uterii narodowej, jakim dla powstania 1830/1831 r. by┼é pier┼Ťcie┼ä z Or┼éem i Pogoni─ů, dla okresu manifestacji patriotycznych 1861 r. obr─ůczka ┼╝a┼éobna z symbolik─ů pi─Öciu poleg┼éych, a dla powstania 1863 r. tarcza tr├│jdzielna z herbami Polski, Litwy i Rusi. W okresie tym najbardziej popularna by┼éa bi┼╝uteria patriotyczna typu okoliczno┼Ťciowego, wykonywana dla upami─Ötnienia postaci ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego.

Dramatyczna ┼Ťmier─ç J├│zefa Poniatowskiego w dniu 19 pa┼║dziernika 1813 r. symbolizowa┼éa koniec nadziei na niepodleg┼éo┼Ť─ç u boku armii napoleo┼äskiej. Posta─ç ksi─Öcia J├│zefa sta┼éa si─Ö symbolem chwa┼éy polskiego or─Ö┼╝a, ┼╝o┼énierskiego honoru i umi┼éowania ojczyzny. Legenda jego ┼Ťmierci zosta┼éa utrwalona i spopularyzowana w literaturze, poezji okoliczno┼Ťciowej, grafice, malarstwie, a tak┼╝e w bi┼╝uterii patriotycznej i r├│┼╝nego rodzaju pami─ůtkach.

Patriotyczny kult ksi─Öcia J├│zefa rozpowszechni┼é si─Ö od chwili jego ┼Ťmierci poprzez sprowadzenie zw┼éok do Warszawy w dniu 9 wrze┼Ťnia 1814 r., przewiezienie ich do Krakowa i z┼éo┼╝enie na Wawelu w lipcu 1817 r. Ka┼╝da z tych uroczysto┼Ťci by┼éa okazj─ů do utrwalenia jej w bi┼╝uterii i pami─ůtkach. Pomys┼éowo┼Ť─ç w ich wykonywaniu by┼éa nieograniczona. Tabakierki, fajki, fili┼╝anki, talerze, zegary, makatki, chusty, a nawet ┼éy┼╝eczki dekorowane by┼éy wizerunkami bohatera lub pe┼énymi dramatyzmu scenami jego ┼Ťmierci. W┼Ťr├│d pami─ůtek nie zabrak┼éo r├│wnie┼╝ bi┼╝uterii patriotycznej. Broszki, spinki, szpilki, a zw┼éaszcza pier┼Ťcienie utrwala┼éy narodow─ů legend─Ö.

Pierwsze pier┼Ťcienie z wizerunkiem wodza, malowanym na szkle lub ko┼Ťci, wykonywane by┼éy jeszcze za ┼╝ycia bohatera. Pier┼Ťcienie te, dzisiaj ju┼╝ prawie unikalne, rozdawane by┼éy przez ksi─Öcia J├│zefa przyjacio┼éom i ┼╝o┼énierzom w dow├│d sympatii lub w formie nagrody. Tragiczna ┼Ťmier─ç wodza wyzwoli┼éa spo┼éeczn─ů potrzeb─Ö spopularyzowania narodowej legendy. Powsta┼éa ca┼éa seria pier┼Ťcieni z wizerunkami ksi─Öcia w formie miniaturowych medalion├│w, z napisami okoliczno┼Ťciowymi lub legendarnymi s┼éowami wypowiedzianymi przez bohatera przed utoni─Öciem w Elsterze:

ÔÇ×B├│g mi powierzy┼é honor Polak├│w, Jemu go tylko oddamÔÇŁ. Maurycy Mochnacki pisze, ┼╝e tr├│jkolorowe obr─ůczki i ┼╝elazne pier┼Ťcienie z wizerunkami ksi─Öcia noszono w Kr├│lestwie jeszcze przed decyzj─ů o utworzeniu armii polskiej.

Pier┼Ťcienie wyst─Öpuj─ů w r├│┼╝nych odmianach kompozycyjnych, co ┼Ťwiadczy o stopniu ich popularno┼Ťci. Wed┼éug tradycji pier┼Ťcienie ┼╝elazne, ze z┼éotym medalionikiem i z┼éot─ů wk┼éadk─ů wewn─ůtrz obr─ůczki, wykonane by┼éy z podk├│w konia, na kt├│rym ksi─ů┼╝─Ö J├│zef wskoczy┼é do Elstery. Pier┼Ťcienie te, szczeg├│lnie popularne w Warszawie, wykonywali dwaj znani medalierzy, Gotfryd Majnert, a potem jego syn J├│zef. Medalioniki umieszczane na oku pier┼Ťcieni wzorowane by┼éy r├│wnie┼╝ na medalach Augusta Caunois, Antoniego Wappensteina, Karola E. Baerenda, wiede┼äskiego sztycharza Johna.

Inn─ů popularn─ů odmian─ů pier┼Ťcieni by┼éy egzemplarze bez wizerunku bohatera, tylko z napisem na tarczy: ÔÇ×Xsi─ů┼╝e J├│zef PoniatowskiÔÇŁ. Na obr─ůczce najcz─Ö┼Ťciej powtarza┼é si─Ö napis: ÔÇ×┼╗y┼é dla Ojczyzny umar┼é dla s┼éawy 19 pa┼║d(ziernika) 1813ÔÇŁ. Napisy te na r├│┼╝nych egzemplarzach ulegaj─ů pewnym modyfikacjom stylistycznym, r├│┼╝ni─ů si─Ö zastosowanymi skr├│tami, ale oddaj─ů te same tre┼Ťci. Pewn─ů odmian─ů w tej serii by┼éy pier┼Ťcienie mosi─Ö┼╝ne z monogramem ÔÇ×X.J.P.ÔÇŁ umieszczonym na owalnej tarczy, po bokach rozdzielona data ÔÇ×1813ÔÇŁ. Mniej popularne by┼éy pier┼Ťcienie, kt├│re wed┼éug tradycji narodowej wykonane by┼éy z szabli ksi─Öcia J├│zefa. S─ů to pier┼Ťcienie stalowe ze z┼éot─ů tarcz─ů, na kt├│rej znajduj─ů si─Ö Orze┼é i Pogo┼ä na emaliowanym tle; na obr─ůczce od wewn─ůtrz srebrna wk┼éadka z napisem: ÔÇ×Pier┼Ťcionek z szabli J├│zefa X. Poniatowskiego 1813ÔÇŁ.

Z postaci─ů ksi─Öcia J├│zefa ┼é─ůczy si─Ö r├│wnie┼╝ pier┼Ťcie┼ä pami─ůtkowy wykonany dla upami─Ötnienia przewiezienia jego zw┼éok do Warszawy i z┼éo┼╝enia ich w podziemiach ko┼Ťcio┼éa ┼Üw. Krzy┼╝a. Jest to pier┼Ťcie┼ä ┼╝elazny z ruchomym, z┼éotym medalionikiem, na kt├│rym umieszczony jest wizerunek bohatera i napis: ÔÇ×J.X. Poniatowski W[odz] N[aczelny] W[ojska] P[olskiego] M[arsza┼éek] P[a┼ästwa] F[rancuskiego]ÔÇŁ. Na odwrocie medalionika napis: ÔÇ×Stra┼╝ Zw┼éok ├│w WodzaÔÇŁ, po bokach data: ÔÇ×R. 1814ÔÇŁ. Pier┼Ťcie┼ä ten nosi┼éa specjalna kompania weteran├│w, pod dow├│dztwem gen. Micha┼éa Sokolnickiego, kt├│ra pe┼éni┼éa honorow─ů stra┼╝ nad trumn─ů w czasie podr├│┼╝y i uroczysto┼Ťci ┼╝a┼éobnych.

Wymienione typy pier┼Ťcieni powsta┼éy na fali patriotycznego uniesienia bezpo┼Ťrednio po ┼Ťmierci ksi─Öcia Poniatowskiego, wiele jednak z zachowanych egzemplarzy by┼éo powielanych z okazji kolejnych uroczysto┼Ťci rocznicowych, tak popularnych w okresie niewoli. Okoliczno┼Ťciowy charakter mia┼éy r├│wnie┼╝ pier┼Ťcienie wykonane dla upami─Ötnienia powrotu wojska polskiego po abdykacji Napoleona. W dniu 7 lipca 1814 r. oddzia┼éy przeprawi┼éy si─Ö przez Ren i zmierza┼éy w kierunku Polski. Powracaj─ůce wojska ojczyzna powita┼éa pami─ůtkowymi pier┼Ťcieniami, kt├│re stanowi─ů jakby symboliczne zamkni─Öcie epoki napoleo┼äskiej.

W okresie Kr├│lestwa Polskiego do┼Ť─ç popularne by┼éy pier┼Ťcienie wykonywane na zam├│wienie dla os├│b zas┼éu┼╝onych sprawie narodowej. Pier┼Ťcie┼ä taki otrzyma┼éa Klementyna z Ta┼äskich Hoffmanowa od Towarzystwa Dobroczynno┼Ťci Patriotycznej Warszawianek, po┼Ťmiertnie Tadeusz Czacki za zas┼éugi na polu o┼Ťwiaty, Leonard Chod┼║ko za upowszechnianie historii i kultury narodowej. Uczniowie gimnazjum im. Marii Magdaleny w Poznaniu ufundowali w 1827 r. pier┼Ťcie┼ä z wizerunkami Tadeusza Ko┼Ťciuszki, J├│zefa Poniatowskiego i Napoleona dla profesora historii i literatury J├│zefa Muczkowskiego. Rz─ůd pruski, kt├│ry ju┼╝ w├│wczas nie tolerowa┼é patriotycznych gest├│w, za przyj─Öcie tego daru pozbawi┼é profesora prawa wykonywania zawodu nauczycielskiego. Pier┼Ťcienie prywatne by┼éy ┼Ťwiadectwem spo┼éecznego ho┼édu dla os├│b zas┼éu┼╝onych ojczy┼║nie.

Pisz─ůc o pami─ůtkach patriotycznych z okresu Ksi─Östwa Warszawskiego i Kr├│lestwa Polskiego nie mo┼╝na pomin─ů─ç pier┼Ťcieni jako symboli i znak├│w rozpoznawczych dla licznie powstaj─ůcych m┼éodzie┼╝owych organizacji spiskowych. Ideowy program tajnych zwi─ůzk├│w patriotycznych zawarty by┼é w symbolice i has┼éach programowych wyrytych na pier┼Ťcieniach. By┼éy to: mi┼éo┼Ť─ç ojczyzny, braterstwo, krzewienie cn├│t moralnych.

Cz┼éonkowie za┼éo┼╝onego w 1814 r. Towarzystwa Prawdziwych Polak├│w nosili pier┼Ťcie┼ä z bia┼éego metalu z amarantow─ů emali─ů, na kt├│rej wyryto pi─Ö─ç punkt├│w oznaczaj─ůcych pi─Ö─ç kardynalnych zasad Towarzystwa, na obr─ůczce od wewn─ůtrz – trzy punkty i litery ÔÇ×P.PÔÇŁ – Prawdziwi Polacy. Z Towarzystwem Filaret├│w ┼é─ůczy si─Ö pier┼Ťcie┼ä ┼╝elazny, od wewn─ůtrz wy┼éo┼╝ony z┼éotem, na kt├│rym wyryty by┼é napis: ÔÇ×Przyja┼║┼ä zas┼éudzeÔÇŁ. Pier┼Ťcie┼ä taki, w imieniu Filaret├│w, wr─Öczy┼é Tomaszowi Zanowi Adam Mickiewicz. Inny tajny zwi─ůzek student├│w wile┼äskich, zwany Plemi─Ö Sarmat├│w, posiada┼é sw├│j znak rozpoznawczy w postaci obr─ůczki z literami ÔÇ×M. O.ÔÇŁ – Mi┼éo┼Ť─ç Ojczyzny. Cz┼éonkowie Towarzystwa Zgodnych Braci nosili pier┼Ťcie┼ä stalowy, o┼Ťmiok─ůtny, z wyobra┼╝eniem Oka Opatrzno┼Ťci i napisem od wewn─ůtrz: ÔÇ×Nic mnie ustraszy─ç nie zdo┼éa, gdy bli┼║ni o pomoc wo┼éaÔÇŁ. Znakiem przynale┼╝no┼Ťci do Zwi─ůzku Polskiego, zwanego potocznie Poloni─ů Berli┼äsk─ů, by┼éa d─Öbowa obr─ůczka z wyrytymi inicja┼éami ÔÇ×Z.P. – W.O.ÔÇŁ, co oznacza┼éo Zwi─ůzek Polski i has┼éo programowe Wolno┼Ť─ç Ojczyzny. Z organizacjami spiskowymi wi─ů┼╝─ů si─Ö te┼╝ pewnie rozmaite pier┼Ťcienie zawieraj─ůce trudn─ů do okre┼Ťlenia symbolik─Ö, np. wie┼äce, serca, usta, ptaki, wagi, ga┼é─ůzki, czasem bli┼╝ej nieokre┼Ťlone daty. Cz┼éonkowie m┼éodzie┼╝owych organizacji spiskowych demonstrowali r├│wnie┼╝ swoj─ů patriotyczn─ů postaw─Ö w sposobie ubierania si─Ö. Wtedy to ju┼╝ zacz─Öto nosi─ç czamary, konfederatki, na kamizelkach guziki z wizerunkami Ko┼Ťciuszki, na mundurach czarne, lakierowane guziki z kotwic─ů.

Pier┼Ťcienie b─Öd─ůce znakami tajnych stowarzysze┼ä s─ů dzisiaj unikalne, znane prawie wy┼é─ůcznie z literatury. Zasi─Ög ich popularno┼Ťci by┼é ograniczony. Nosili je tylko stowarzyszeni, kt├│rych dzia┼éalno┼Ť─ç, represjonowana przez w┼éadze, ko┼äczy┼éa si─Ö zes┼éaniem i pozbawieniem symbolu patriotycznej przynale┼╝no┼Ťci.

Do┼Ť─ç osobliwym przyk┼éadem bi┼╝uterii narodowej okresu Kr├│lestwa by┼éy pier┼Ťcienie i bransolety wykonane dla uczczenia Aleksandra I, z kt├│rego osob─ů wi─ůzano pewne nadzieje na niepodleg┼éo┼Ť─ç ojczyzny. Pier┼Ťcienie te wyst─Öpuj─ů w paru odmianach kompozycyjnych. Cz─Ö┼Ť─ç z nich noszona by┼éa za ┼╝ycia cesarza, inne wykonano dla upami─Ötnienia jego ┼Ťmierci. W Warszawie popularny by┼é komplet bi┼╝uterii ┼╝a┼éobnej wykonanej na ┼Ťmier─ç Aleksandra I. By┼éa to szeroka, czarna bransoleta i obr─ůczka z bia┼éym napisem: ÔÇ×Notre Ange est au cielÔÇŁ (nasz anio┼é jest w niebie).

 

13. Pier┼Ťcie┼ä ze z┼éot─ů owaln─ů tarcz─ů, na kt├│rej grawerowany napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Na zewn─Ötrznym obwodzie obr─ůczki napis: ÔÇ×┼╗y┼é dla ojczyzny umar┼é dla s┼éawy 19 Pa┼║. 1813ÔÇŁ. od wewn─ůtrz obr─ůczka wy┼éo┼╝ona z┼éot─ů blaszk─ů z napisem: ÔÇ×B├│g mi powierzy┼é honor Polak├│w Jemu go tylko oddamÔÇŁ.
┼╗elazo, z┼éoto, 25 mm, tarcza 7×19 mm. MHW 17203. Zakup 1970.
Wed┼éug informacji uzyskanych od w┼éa┼Ťciciela pier┼Ťcie┼ä ten stanowi┼é pami─ůtk─Ö rodzinn─ů. Nale┼╝a┼é do Tomasza Chodowieckiego, majora 7 pu┼éku piechoty liniowej w powstaniu listopadowym. Ten typ pier┼Ťcienia by┼é szczeg├│lnie popularny w┼Ťr├│d wojskowych jako tzw. obr─ůczka ┼╝elaznej cnoty. W czasie powstania stanowi┼é znak sprzysi─Ö┼╝enia i has┼éo do walki.
Bibl.: Jaworski, s. 36, poz. 28, inne odmiany pier┼Ťcieni s. 32-38; Bigoszewska, ÔÇ×Kolekcjoner PolskiÔÇŁ nr 7 z czerwca 1973. ┬á



14. Pier┼Ťcie┼ä z kolist─ů, srebrn─ů tarcz─ů, na kt├│rej grawerowany napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Na zewn─Ötrznym obwodzie obr─ůczki: ÔÇ×┼╗y┼é dla ojczyzny zmar┼é dla s┼éawy 19 pa┼║. 1813ÔÇŁ, od wewn─ůtrz obr─ůczka wy┼éo┼╝ona mosi─Ö┼╝n─ů blaszk─ů z napisem: ÔÇ×B├│g mi powierzy┼é honor Polak├│w Jemu go tylko oddamÔÇŁ.

┼╗elazo, srebro, mosi─ůdz, 24 mm, tarcza 12 mm. MHW 116/Ph.



15. Pier┼Ťcie┼ä ze z┼éot─ů owaln─ů tarcz─ů, na kt├│rej grawerowany napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Na zewn─Ötrznym obwodzie obr─ůczki wyryty w ┼╝elazie napis: ÔÇ×┼╗y┼é dla ojczyzny zmar┼é dla s┼éawy 19 pa┼║. [1]813ÔÇŁ.
┼╗elazo, tarcza z┼éota, 23 mm, tarcza 11×9 mm. MHW In/Ph.

 



16. Pier┼Ťcie┼ä z o┼Ťmiok─ůtn─ů tarcz─ů, na kt├│rej napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Na zewn─Ötrznym obwodzie obr─ůczki napis: ÔÇ×┼╗y┼é dla Ojczyzny zmar┼é dla s┼éawy 19 pa┼║. [1]813ÔÇŁ. ┼╗elazo, 25 mm, tarcza 6×12 mm.
MHW 232/Ph.

 



17. Pier┼Ťcie┼ä ze z┼éot─ů owaln─ů tarcz─ů, na kt├│rej napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Od wewn─ůtrz obr─ůczka ze z┼éot─ů wk┼éadk─ů z napisem: ÔÇ×┼╗y┼é dla s┼éawy umar┼é dla ojczyzny 16 pa┼║dziernika 1813ÔÇŁ.
┼╗elazo, tarcza i wk┼éadka z┼éote, 21mm, tarcza 6×18 mm. MHW 193/Ph.
Wyst─Öpuje tu b┼é─Ödna data ┼Ťmierci, 16 zamiast 19 pa┼║dziernika, oraz pewna modyfikacja w napisie na obr─ůczce.

 

 



18. Pier┼Ťcie┼ä ze z┼éot─ů owaln─ů tarcz─ů, na kt├│rej napis: ÔÇ×Xi─ů┼╝e / J├│zef / PoniatowskiÔÇŁ. Obr─ůczka g┼éadka, bez napis├│w. ┼╗elazo, z┼éoto, 18 mm, tarcza 12×8 mm.
MHW 197/Ph.
Poz. 13-18 s─ů to najbardziej popularne pier┼Ťcienie, wykonywane wed┼éug tradycji z podk├│w konia ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego.

 


19. Broszka z miniaturowym portretem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, wok├│┼é otok z r├│┼╝nych kamieni szlachetnych, oprawnych w z┼éoto. Wizerunek ksi─Öcia w popiersiu, zodkryt─ů g┼éow─ů, w mundurze generalskim. Miniatura z obu stron zaszklona, od spodu papierowa wk┼éadka z datami ┼╝ycia ksi─Öcia: ÔÇ×1763-1813ÔÇŁ, pisanymi atramentem anilinowym. Z┼éoto, miniatura malowana na ko┼Ťci. Uk┼éad kamieni wobramieniu, licz─ůc od g├│ry w prawo: szafir, opal, granat, uwarowit, masa per┼éowa, zielonkawy agat, turmalin.
Wym. broszki 27×20 mm, miniatura 15×8 mm.
Wyr├│b polski lub francuski. Ok. 1863.
MHW 19901. Zakup w Desie, 1978.
Broszka wykonana prawdopodobnie z okazji obchod├│w rocznicowych, w stulecie urodzin i pi─Ö─çdziesi─ůt─ů rocznic─Ö ┼Ťmierci, kt├│re przypada┼éy w┼éa┼Ťnie w 1863 r. St─ůd zapewne na odwrocie miniatury w┼éo┼╝ona kartka z datami ┼╝ycia. Broszka, wykonana na indywidualne zam├│wienie, nie nale┼╝y do seryjnej bi┼╝uterii rocznicowej.

 


 

20. Szpilka do krawata z miniatur─ů ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego w popiersiu, z odkryt─ů g┼éow─ů, w mundurze generalskim, z orderem Virtuti Militari i Legii Honorowej. Miniatura w prostok─ůtnej, ┼╝┼éobkowanej ramce, umieszczona na z┼éotej plakietce, u g├│ry i na dole tr├│jdzielnie wyci─Ötej, wok├│┼é obramienia pere┼ékowy otok. U g├│ry mitra ksi─ů┼╝─Öca pokryta czerwon─ů emali─ů.
Z┼éoto, miniatura malowana na masie per┼éowej, d┼é. szpilki 77 mm, miniatura 13×10 mm, ramka 28×19 mm.
Wyrób polski lub francuski. I połowa XIX w.
MHW 16803. Zakup 1970.
Bibl.: Zbiory Polskiego Muzeum w Rapperswilu, poz. 578c.

 

 

 

 


21. Szklanica z wizerunkiem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego na galopuj─ůcym koniu. Po bokach wierszowany napis: ÔÇ×Po ca┼éej prawie ziemi, pod obcemi znaki, dla swego tylko kraju, walczy┼é ┼╝o┼énierz takiÔÇŁ.
Szk┼éo szlifowane matowo i r┼╝ni─Öte, wys. 11,5 cm, 0 8,7 cm. Wyr├│b ┼Ťl─ůski lub czeski. Ok. 1820.
MHW 19302. Zakup 1976.

 

 

 


 

22. Fili┼╝anka z wizerunkiem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, cylindryczna, lekko rozchylona przy wylewie, wok├│┼é podstawy i kraw─Ödzi wylewu z┼éocony otok. Wizerunek ksi─Öcia na bia┼éym tle, malowany sepi─ů. Posta─ç w popiersiu, z odkryt─ů g┼éow─ů, w mundurze generalskim i burce, lu┼║no zarzuconej na ramiona. Na dnie fili┼╝anki napis: ÔÇ×PoniatowskyÔÇŁ. Spodek od fili┼╝anki do┼Ť─ç g┼é─Öboki, ze z┼éoconym otokiem.
Porcelana, filiżanka wys. 7,3 cm, 7,5 cm, spodek 13 cm. Wyrób niemiecki, Berlin. Sygn.: berło w kobalcie. Ok. połowy XIX w.
MHW 16469/a-b. Zakup w Desie, 1969. Bibl.: Dary i nabytki, poz. 162.

 


 


23. Fili┼╝anka z wizerunkiem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, owoidalna, z esowatym, z┼éoconym uszkiem, dekorowanym u nasady rozetk─ů i muszl─ů, wok├│┼é wylewu i podstawy szeroki, z┼éocony otok. W kolistym z┼éoconym obramieniu wizerunek ksi─Öcia w mundurze generalskim, z odkryt─ů g┼éow─ů, malowany sepi─ů. Po bokach, na szafirowym tle, z┼éocony motyw panoplii.
Porcelana, wys. 10 cm, 7,5 cm. Wyr├│b francuski. 2 ─çwier─ç XIX w. MHW 17685. Zakup w Desie, 1972.

 

 



24. Fili┼╝anka z wizerunkiem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego, owoidalna, z esowatym, z┼éoconym uszkiem, dekorowanym rozetk─ů i mask─ů kobiec─ů, t┼éo z┼éocone z motywem matowych ga┼é─ůzek i k├│┼é, wewn─ůtrz r├│wnie┼╝ z┼éocona. Na osi uszka, w kolistym obramieniu, na bia┼éym tle wizerunek ksi─Öcia w mundurze generalskim, z odkryt─ů g┼éow─ů. Na dole w p├│┼ékolu napis: ÔÇ×J. Prince PoniatowskiÔÇŁ. Spodek od fili┼╝anki, p┼éaski, z szerokim, z┼éoconym ko┼énierzem, z bia┼é─ů ┼╝y┼ék─ů wok├│┼é kraw─Ödzi i dna.
Porcelana, portrecik wykonany technik─ů drukarsk─ů, fili┼╝anka wys. 8,5 cm, 8,2 cm, spodek 13,5 cm.
Wyr├│b francuski, na spodku wyci┼Ťni─Öta litera ÔÇ×NÔÇŁ. Po┼éowa XIXw.
MHW 17517 la-b. Zakup w Desie, 1972.


 

 

25. Figurka ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego. Posta─ç stoj─ůca, w zielonym fraku mundurowym, ze z┼éotymi wy┼éogami, na g┼éowie czako z bia┼éym pi├│ropuszem. Lewa r─Öka wsparta na szabli, prawa na postumencie z przerzuconym p┼éaszczem. Porcelana, wys. 28,5 cm.
Wyr├│b niemiecki, wytw├│rnia w Passau. Sygn.: wyci┼Ťni─Öty znak wytw├│rni – pastora┼é i nr 4680. 2 po┼éowa XIX w. MHW 1603. Przekazana ze Sk┼éadnicy Muzealnej w Koz┼é├│wce,┬á
1956.
Bibl.: Dary i nabytki, poz. 163.

 

 

 

 

 


 

 

26. Figurka ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego. Posta─ç┬ástoj─ůca, w mundurze generalskim i p┼éaszczu narzuconym na ramiona, na g┼éowie czako z pi├│ropuszem, obie r─Öce wsparte na szabli.
Br─ůz, odlew, wys. 34 cm, podst. 11,5×11,5 cm.

Wyrób polski, fabryka Karola Mintera w Warszawie, według modelu Wojciecha Święckiego. Sygn. na krawędzi podstawy: Modelował W. Święcki / odlew fabryki Mintera.
MHW 19169. 
Zakup 1975.

 

 


 

27. Zegar kominkowy z popiersiem ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego i stoj─ůcym obok pos─ůgiem S┼éawy. Na cokole popiersia napis: ÔÇ×PoniatowskyÔÇŁ. Podstawa zegara w kszta┼écie┬áprostopad┼éo┼Ťcianu, dekorowana od frontu panopliami i elementami umundurowania ksi─Öciil oznaczonymi liter─ů ÔÇ×PÔÇŁ. Br─ůz z┼éocony, odlew. wym. 50x32x13 cm.
Wyrób francuski. Połowa XIX w.
MHW 567. Przekazany z Sekcji Zabezpieczenia Mienia Opuszczonego.  

 

 

 


28. Zegar kominkowy z rze┼║b─ů przedstawiaj─ůc─ů ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego na galopuj─ůcym koniu. Ksi─ů┼╝─Ö w mundurze i czaku z pi├│ropuszem, lew─ů r─Ök─ů trzyma uzd─Ö, praw─ů wskazuje kierunek natarcia. Mechanizm zegarowy wmontowany w drewnian─ů rze┼║b─Ö, wspart─ů na niskiej prostok─ůtnej podstawie.
Drewno z┼éocone, rze┼║bione, mechanizm metalowy, tarcza zegarowa br─ůzowa, z┼éocona, z podzia┼ék─ů godzinow─ů cyframi rzymskimi, wym. 57 x 50 x 17 cm.
Wyrób polski. Ok. połowy XIX w.
MHW 16598. Zakup w Desie, 1969.
Bibl.: Dary i nabytki, poz. 217; Kieniewiczowa, Kat. zegar├│w, poz. 20.


 

29. Zegar kominkowy z rze┼║b─ů przedstawiaj─ůc─ů ksi─Öcia J├│zefa Poniatowskiego na galopuj─ůcym koniu. Ksi─ů┼╝─Ö, w mundurze i czaku u┼éa┼äskim, lew─ů r─Ök─ů ┼Ťciska uzd─Ö konia, w prawej wyci─ůgni─Öta szabla. Rze┼║ba wsparta na drewnianym cokole, imituj─ůcym ska┼é─Ö, w kt├│ry wmontowano mechanizm zegarowy.
Drewno z┼éocone, rze┼║bione, mechanizm metalowy, tarcza zegarowa emaliowana z podzia┼ék─ů godzinow─ů cyframi arabskimi, wym. 49×26,5x5x13 cm.
Wyrób polski. Ok. połowy XIX w.
MHW 15149. Zakup w Desie, 1964.
Bibl.: Dary i nabytki, poz. 218; Kieniewiczowa, Kat. zegar├│w, poz. 21.

 

 


 

30. Pier┼Ťcie┼ä z nalutowan─ů, srebrn─ů, kolist─ů plakietk─ů, na kt├│rej wyryta data: ÔÇ×1814ÔÇŁ. Obr─ůczka szeroka, lekko wypuk┼éa, z wyrytym napisem: ÔÇ×Powr├│t do OyczyznyÔÇŁ, od wewn─ůtrz napis: ÔÇ×Mi┼éo┼Ť─ç wierno┼Ť─çÔÇŁ.
Metal, srebro, 24 mm.
MHW 188/Ph.

 


31. Obr─ůczka wypuk┼éa, lekko ┼Ťci─Öta w miejscu nalutowania owalnie wyd┼éu┼╝onej plakietki z wyryt─ů dat─ů: ÔÇ×d.11 /Sierpn./ 1814ÔÇŁ, wok├│┼é napis: ÔÇ×Powr├│t do OyczyznyÔÇŁ. Metal, srebro, 25 mm.
MHW 187/Ph.
Poz. 30 i 31 to dwie odmiany pier┼Ťcieni wykonanych dla upami─Ötnienia powrotu do kraju oddzia┼é├│w polskich po upadku Napoleona. Data 11 sierpnia 1814 r. oznacza wigili─Ö przekroczenia granicy, 8 wrze┼Ťnia powracaj─ůce wojska uroczy┼Ťcie wita┼éa Warszawa. Pier┼Ťcienie wykonane z tej okazji wyst─Öpowa┼éy w paru odmianach kompozycyjnych, polegaj─ůcych na kszta┼écie plakietek, r├│┼╝nicy metalu czy rozmieszczeniu napis├│w. Cz─Östo na wewn─Ötrznym obwodzie obr─ůczki wyryty by┼é monogram w┼éa┼Ťciciela. Bibl.: Jaworski, poz. 40; Bigoszewska, ÔÇ×Kolekcjoner PolskiÔÇŁ nr 7 z czerwca 1973.


32. Pier┼Ťcie┼ä ┼╝a┼éobny dla upami─Ötnienia ┼Ťmierci Aleksandra I w 1825 r. w kszta┼écie sygnetu z owalnym z┼éotym medalionikiem, na kt├│rym popiersie cesarza w todze i wie┼äcu laurowym, na wz├│r rzymskich bohater├│w. Obr─ůczka wypuk┼éa, srebrna, pokryta czarn─ů emali─ů, z napisem: ÔÇ×Tobie chwa┼éa nam wieczna strataÔÇŁ, od wewn─ůtrz wy┼éo┼╝ona z┼éotem. Srebro, z┼éoto, emalia, 25 mm, medalionik 12×8 mm. Wyr├│b warszawski, medalier Gotfryd Mejnert.
MHW 195/Ph.
Nale┼╝y do serii pier┼Ťcieni wykonanych dla uczczenia cesarza Aleksandra I. Inne odmiany: pier┼Ťcie┼ä z┼éoty, z wizerunkiem w owalnym medalioniku, na obr─ůczce ga┼é─ůzki wawrzynu i napis: ÔÇ×Aleksander I Ces[arz] S[amodzier┼╝ca] W[szech] Ros[ji] Kr├│l Pol[ski]ÔÇŁ, pier┼Ťcie┼ä wykonany dla upami─Ötnienia pierwszego Sejmu Kr├│lestwa, z┼éoty, ┼é─ůczony z zielon─ů emali─ů, z wizerunkiem cesarza i napisem: ÔÇ×Pierwszy Sejm. d. 27 marca 1818. Wdzi─Öczni Polacy Wskrzesicielowi OyczyznyÔÇŁ. Inn─ů odmian─ů egzemplarzy ┼╝a┼éobnych by┼é pier┼Ťcie┼ä z┼éoty, pokryty czarn─ů emali─ů, z popiersiem cesarza w medalioniku i napisem od wewn─ůtrz: ÔÇ×dnia i roku nieod┼╝a┼éowanej stratyÔÇŁ.
Bibl.: Jaworski, s. 45-46, poz. 44; Hutten-Czapski, t II, poz. 3605, 3606; Kat. wystawy powstania listopadowego, Warszawa, poz. 1493; Kat. zbior├│w E. Neprosa, s. 45.


33. Laurka pami─ůtkowa dla Ksawerego Druckiego-Lubeckiego (1778-1846), w latach 1821-1830 ministra Skarbu Kr├│lestwa Polskiego. Laurka z kremowego at┼éasu, obszyta bia┼éo-czerwon─ů wst─ů┼╝k─ů, po┼Ťrodku klasycystyczny portyk z mitr─ů ksi─ů┼╝─Öc─ů i inicja┼éami: ÔÇ×X.X.LÔÇŁ [Xawery Xi─ů┼╝─Ö Lubecki] oraz wierszowana dedykacja:

ÔÇ×Xi─ů┼╝e! co chwile Twoie zas┼éugami liczysz
I oyczystemu dobru chlubnie przewodniczysz,
W wa┼╝nych nad szcz─Ö┼Ťciem kraiu troskach zag┼é─Öbiony,
Spoyrzyi na wzrastai─ůce trud├│w Twoich plony,
Godne przemy┼Ťlnych Angl├│w kwitn─ů r─Ökodzie┼éa,
J obumar┼éa ufno┼Ť─ç nowe ┼╝ycie wzi─Ö┼éa,
A cho─ç jeszcze rolnika przykre cisn─ů czasy,
Już wierzyciel z dłużnikiem nie idzie w zapasy,
Wzaiemne zaufanie, bezpieczeństwo, praca,
Cz─ůstkowemi ofiary wielki ci─Ö┼╝ar sp┼éaca.
Xi─ů┼╝e! za Twym rozkazem do pracy wezwani,
Odgłos powszechnych wielbień przynosiemy w dani,
A gdy dzi┼Ť mo┼╝em nasze ┼╝yczenia wynurzy─ç,
To, co Ci wszyscy ┼╝ycz─ů, pozw├│l nam powt├│rzy─ç:
aby┼Ť w kraiu pomy┼Ťlno┼Ť─ç stokrotnie pomno┼╝y┼é
I owocu Twych trud├│w w setne lata do┼╝y┼éÔÇŁ.

Tkanina at┼éasowa, tekst drukowany, wym. 49×35 cm. Wyr├│b polski, Warszawa. Sygn.: Drukarnia Banku Polskiego. 1828.
MHW 2672. Zakup 1962.
Laurka wykonana prawdopodobnie z okazji 50-lecia urodzin, kt├│re obchodzono w 1828 r. Postawa polityczna i dzia┼éalno┼Ť─ç gospodarcza Lubeckiego ju┼╝ w├│wczas budzi┼éy wiele kontrowersji. Laurka jest jednak pami─ůtk─ů historyczn─ů epoki, oddaje nastroje pewnych od┼éam├│w spo┼éecze┼ästwa, kt├│re w swoich politycznych koncepcjach nie by┼éo jednolite.

Fragment ksi─ů┼╝ki Gra┼╝yny Kieniewiczowej
ÔÇ×Pami─ůtki powsta┼ä narodowychÔÇŁ