Historia patriotyk├│w

Zaduma nad patriotykami

Ma┼éo kto ju┼╝ dzisiaj pami─Öta, jakim powodzeniem podczas ÔÇ×nocy terroruÔÇŁ, niemal zaraz po wprowadzeniu stanu wojennego w Polsce i zainicjowaniu wojny polsko-jaruzelskiej, cieszy┼éa si─Ö drobna bi┼╝uteria, zwana potocznie i chwytliwie patriotykami. Na rynku, cz─Östo sprzedawane pok─ůtnie lub spod lady, niejednokrotnie zamawiane szeptem przez klienta, pojawia┼éy si─Ö cacuszka sztuki jubilerskiej, g┼é├│wnie wytwarzane w srebrze. Dziesi─ůtki wzor├│w krzy┼╝yk├│w z orze┼ékiem w koronie, sygnet├│w, ryngraf├│w czy wisiork├│w. Dominowa┼éy, opr├│cz motyw├│w religijnych, popularne elementy historyczne, znane motywy lwowskie, wile┼äskie czy warszawskie. Niemal ka┼╝dy tak─ů rzecz chcia┼é mie─ç na wy┼é─ůczno┼Ť─ç. Ich kupowanie by┼éo niemym przejawem oporu spo┼éecze┼ästwa, demonstracj─ů niepos┼éusze┼ästwa wobec w┼éadzy, nachalnie narzucaj─ůcej komunistyczne emblematy.

By┼éy bardzo popularnym prezencikiem dla cz┼éonk├│w najbli┼╝szej rodziny, nawet dla ukochanej czy ukochanego, nios─ůc zawsze otuch─Ö czy nadziej─Ö, w czasach bardzo trudnego zawirowania dziejowego. Otwarcie wzorowano si─Ö na tzw. ÔÇ×czarnej bi┼╝uteriiÔÇŁ, kt├│ra odegra┼éa niemal ju┼╝ legendarn─ů rol─Ö patriotyczn─ů po powstaniu styczniowym 1863 r., doprowadzaj─ůc do pasji carskiego zaborc─Ö. Ponad wiek p├│┼║niej carskich policmajstr├│w zast─ůpili ubeccy w─Öszyciele, kt├│rzy nie kryli swojej w┼Ťciek┼éo┼Ťci z powodzenia patriotyk├│w, w kt├│rych upatrywali przejaw niech─Öci do generalskiej w┼éadzy i jej dekret├│w. Nic dziwnego, ┼╝e uporczywie d─ů┼╝yli do wykrycia ┼║r├│d┼éa osobliwej produkcji.

Mo┼╝e nie tylko dla historyka tych czas├│w istotna b─Ödzie informacja, ┼╝e jako pierwsza na pomys┼é masowej produkcji patriotyk├│w wpad┼éa ÔÇ×Pracownia Z┼éotnicza Leszka BublaÔÇŁ, firma pod├│wczas znana w ca┼éym kraju. Realizacj─ů swojego pomys┼éu przez kilka dobrych lat zajmowa┼éa si─Ö jako jedyna w Polsce. Potem, ale dopiero w drugiej po┼éowie lat 80-tych, niemal jak grzyby po deszczu, jak to zwykle bywa, pojawili si─Ö rozmaici podrabiacze, kopi┼Ťci, amatorzy ┼éatwego i szybkiego zysku. Firma pana Leszka Bubla mia┼éa jednak sw├│j pow├│d do chwa┼éy. Wypu┼Ťci┼éa na rynek blisko p├│l miliona egzemplarzy patriotyk├│w i produkcja sprzeda┼éa si─Ö niemal na pniu. Dzisiaj Leszek Bubel wspomina tamte czasy i ow─ů produkcj─Ö z lekkim rozrzewnieniem, ale i z dum─ů…

„No c├│┼╝, chwali─ç si─Ö mo┼╝e nie wypada, ale mam chyba jaki┼Ť pow├│d do satysfakcji. Patriotyki robi┼éem troch─Ö z przekory, troch─Ö z powodu w┼éasnych przekona┼ä i pasji historycznych. SB szybko wyw─Öszy┼éa, czym sprawa pachnie, i ca┼é─ů t─Ö dzia┼éalno┼Ť─ç s┼éusznie uwa┼╝a┼éa za element ma┼éego sabota┼╝u. Nic dziwnego zatem, ┼╝e co jaki┼Ť czas zalicza┼éem rozmaite komendy, przes┼éuchania, pl─ůdrowano moj─ů firm─Ö i dom. Usi┼éowano mi przem├│wi─ç do rozumu, potem coraz ostrzej, pojawi┼éy si─Ö i szykany. Nie przestraszy┼éem si─Ö. Wiedzia┼éem, ┼╝e moja robota jest ludziom potrzebna. Patriotyki sz┼éy jak woda. Przyje┼╝d┼╝ali do firmy rozmaici sklepikarze, hurtownicy, a bywa┼éo, ┼╝e i przedstawiciele du┼╝ych renomowanych pod├│wczas sieci sklep├│w pa┼ästwowych. Wielu liczy┼éo na zysk, ale wielu te┼╝ chcia┼éo najzwyklej pogra─ç na nosie bezpiece i Jaruzelskiemu, nawet gdyby grozi┼éy im k┼éopoty. Nie ukrywam, ┼╝e uwa┼╝am tamt─ů produkcj─Ö za sw├│j ma┼éy wk┼éad osobisty do przyspieszenia zmian politycznych, kt├│re nast─ůpi┼éy w Polsce po 1989 r. W pewnym sensie przyczynia┼éem si─Ö przecie┼╝ do podniesienia patriotycznych uczu─ç rodak├│w. Wielu ludzi do dzisiaj pyta mnie, czy robi─Ö jeszcze patriotyki, ale czasy si─Ö zmieni┼éy i tego rodzaju bi┼╝uteria nie budzi ju┼╝ emocji”.

Je┼Ťli wspomnienie o patriotykach jest komu┼Ť bliskie, uprzejmie prosz─Ö o listy. Redakcja obiecuje, ┼╝e z najciekawszymi listami ch─Ötnie zapozna wszystkich swoich Czytelnik├│w.

Pisz─ůcy ten tekst o patriotykach, zbieraj─ůc o nich informacje, nieraz spotka┼é si─Ö z pytaniem, gdzie jeszcze mo┼╝na je kupi─ç.

Poniżej przedstawiamy kilka modeli jakie znajdowały się w ofercie.

 

 

Krzy┼╝yk ÔÇ×pomorskiÔÇŁ z g┼éow─ů or┼éa w koronie wzorowan─ů na herbach miast pomorskich.
Krzyżyk Jagielloński, bardzo popularny w Polsce południowo-wschodniej.
Krzy┼╝yk piastowski.
Wzór orzełka
z sarkofagu Kazimierza Wielkiego.
Krzy┼╝yk lwowski. Stylizowany krzy┼╝yk z orze┼ékiem Szko┼éy Kadet├│w we Lwowie. Niezwykle popularny na Dolnym ┼Ül─ůsku.
Krzyżyk z orzełkiem
– z okresu Powstania Listopadowego.
Krzyżyk warszawski, powstańczy.
Wierna kopia oryginału z roku 1944.
Krzyżyk partyzancki, z orzełkiem
z okresu ll Rzeczypospolitej.
Miniaturka ryngrafu w formie wisiorka.
Orze┼éek – zawieszka z okresu Ksi─Östwa Warszawskiego.
Sygnet; wz├│r z okresu ÔÇ×czarnej bi┼╝uteriiÔÇŁ.
Pier┼Ťcionek damski
Wisiorek-trumna – firmowa wersja ÔÇ×opornikaÔÇŁ.
Dedykowana przewodnicz─ůcemu WRON gen. Jaruzelskiemu.