Biżuteria secesyjna. Zbiory Muzeum Mazowieckiego w Płocku

Bi┼╝uteria w dobie secesji w latach 1890ÔÇô1910 pe┼éni┼éa szczeg├│lne role: jako dekoracyjny element stroju kobiecego uzupe┼énia┼éa mod─Ö i krawieckie kreacje; noszona na co dzie┼ä do stroj├│w dziennych i wieczorowych podkre┼Ťla┼éa status spo┼éeczny kobiety i jej urod─Ö. Sta┼éa si─Ö jednocze┼Ťnie symbolem mi┼éo┼Ťci i przyja┼║ni, uczu─ç religijnych i patriotycznych; pami─ůtk─ů chrztu, ┼Ťlubu, uroczysto┼Ťci rodzinnych i wszelkich familijnych rocznic, a tak┼╝e lokat─ů kapita┼éu.
Oko┼éo 1900 roku bi┼╝uteria przyj─Ö┼éa jedn─ů z najpi─Ökniejszych form w historii z┼éotnictwa ÔÇô dostosowana do nowej mody belle ├ępoque na┼Ťladowa┼éa natur─Ö i wszelkie formy ro┼Ťlinno-zoomorficzne oraz fantastyczno-ba┼Ťniowe, b─Öd─ůce w tej dziedzinie sztuki najpi─Ökniejsz─ů z form przeistoczenia natury w sztuk─Ö plastyki.

Precjoza blisko natury

Precjoza bi┼╝uteryjne przybiera┼éy kszta┼éty: ga┼é─ůzek krzew├│w i kwiat├│w, kielich├│w kwiat├│w, dekoracyjnych pn─ůczy i li┼Ťci, stylizowanych ptasich pi├│r, postaci smok├│w, maszkaron├│w, egzotycznych ptak├│w i owad├│w, wa┼╝ek i motyli. ÔÇ×Rze┼║bioneÔÇŁ w szlachetnych kruszcach i kamieniach p├│┼észlachetnych, uj─Öte w stylizowane, a┼╝urowe, secesyjne oprawy stawa┼éy si─Ö ma┼éym dzie┼éem sztuki. Zak┼éady jubilerskie ca┼éej Europy prze┼Ťciga┼éy si─Ö w tworzeniu nowych, oryginalnych form na┼Ťladuj─ůcych natur─Ö, ┼é─ůcz─ůc ze sob─ů szerok─ů gam─Ö i r├│┼╝norodno┼Ť─ç materia┼éu jubilerskiego. Wyroby bi┼╝uteryjne ÔÇô pi─Ökne w swej nowoczesnej, secesyjnej formie, wzbogacone o drogie kamienie szlachetne, wykonywane ze z┼éota, srebra i platyny ÔÇô sta┼éy si─Ö drogim i ekskluzywnym produktem.

Słynni projektanci

Jednocze┼Ťnie autorskie projekty prezentowano na pokazach sztuki jubilerskiej i wystawach ┼Ťwiatowych w Pary┼╝u, Chicago, Londynie, Rzymie, Lizbonie. Projektantami tych drogocennych przedmiot├│w byli s┼éynni arty┼Ťci i jubilerzy: Ren├ę Lalique, Carl Faberge, Paul i Henri Veverowie, Lucien Gaillard, Georges Fouquet, Henry van de Velde, Frederick James Partridge, kt├│rzy tworzyli niezapomniane kreacje plastyczne tak┼╝e w innych dzia┼éach rzemios┼éa artystycznego. Arty┼Ťci ci poza inspiracjami ro┼Ťlinno-zoomorficznymi, projektuj─ůc formy bi┼╝uteryjne, ulegali wp┼éywom sztuki japo┼äskiej, egipskiej, arabskiej, podobnie jak graficy, malarze, ceramicy.

Biżuteria dla muzeów i znanych tancerek 

Kreatorzy najwybitniejszych dzie┼é bi┼╝uteryjnych zas┼éyn─Öli, pozostawiaj─ůc swe realizacje w wielkich muzeach europejskich: w Berlinie, Pary┼╝u, Lipsku, Londynie lub w kasetach bi┼╝uteryjnych s┼éawnych aktorek i tancerek: Sary Bernhardt i Loie Fuller. Dla ÔÇ×boskiej SaryÔÇŁ┬á diademy, kolie i brosze projektowali Rene Lalique i Alfons Mucha, kt├│ry tworzy┼é tak┼╝e dla wielkiej aktorki monumentalne scenografie do sztuk teatralnych, kostiumy i plakaty, staj─ůc si─Ö jednym z najbardziej kreatywnych artyst├│w epoki art nouveau. Te niepowtarzalne w formie i dekoracji przedmioty by┼éy bi┼╝uteri─ů unikatow─ů, kt├│ra powstawa┼éa na specjalne zam├│wienie, dostosowana do konkretnej osoby, jej osobowo┼Ťci, stroj├│w, kreacji wieczorowych i urody. Najs┼éynniejszym z jubiler├│w art nouveau by┼é niew─ůtpliwie Ren├ę Lalique ÔÇô wielki kreator francuskiej bi┼╝uterii, kt├│ry sta┼é si─Ö dla wielu europejskich jubiler├│w i tw├│rc├│w secesji niedo┼Ťcignionym artyst─ů.

Secesja masowaÔÇŽ

Oczywi┼Ťcie nie wszyscy projektanci ws┼éawili si─Ö s┼éynnymi kreacjami z dziedziny┬á sztuki jubilerskiej dla ÔÇ×wielkich tego ┼ŤwiataÔÇŁ. Oko┼éo 1900 roku w krajach europejskich zak┼éady jubilerskie projektowa┼éy i wykonywa┼éy masowo znacznie skromniejsz─ů bi┼╝uteri─Ö ze z┼éota, platyny, srebra, wysadzan─ů kamieniami szlachetnymi, p├│┼észlachetnymi, zdobion─ů barwn─ů emali─ů, macic─ů per┼éow─ů, szylkretem, ko┼Ťci─ů s┼éoniow─ů, per┼éami, koralem, bursztynem, rogiem czy metalami nieszlachetnymi. Jako nowo┼Ť─ç do produkcji element├│w bi┼╝uteryjnych oko┼éo 1900 wprowadzono r├│g jako kolejne tworzywo organiczne, w kt├│rym rze┼║biono i wycinano ozdobne grzebienie do fantazyjnych, secesyjnych fryzur. Popularnymi i modnymi kamieniami stosowanymi do secesyjnej bi┼╝uterii kobiecej by┼éy diamenty, szafiry, rubiny, chryzolity i opale. Popularna sta┼éa si─Ö technika i moda ┼é─ůczenia r├│┼╝norodnych w barwie i strukturze kamieni w jednym wyrobie ÔÇô dla jubiler├│w rosyjskich typowymi kamieniami, kt├│re ┼é─ůczono ze sob─ů, by┼éy rubiny i chryzolity, per┼éy i szafiry, szafiry i diamenty, a jubilerzy wiede┼äscy ch─Ötnie kojarzyli ze sob─ů per┼éy, szafiry i rubiny z barwn─ů emali─ů nak┼éadan─ů na z┼éoto i srebro.

Czasem mimo u┼╝ycia ta┼äszego surowca (srebro, metal nieszlachetny, emalia, materia┼é organiczny) wyroby jubilerskie stawa┼éy si─Ö szybko modne z uwagi na niepowtarzalno┼Ť─ç i oryginalno┼Ť─ç formy oraz wzornictwo inspirowane egzotycznym czarem sztuki japo┼äskiej. Styl bi┼╝uterii i zastosowanie do niej okre┼Ťlonych ozdobnych i szlachetnych kamieni podporz─ůdkowany by┼é tak┼╝e wierze w moc i magi─Ö kamieni Czasem mimo u┼╝ycia ta┼äszego surowca (srebro, metal nieszlachetny, emalia, materia┼é organiczny) wyroby jubilerskie stawa┼éy si─Ö szybko modne z uwagi na niepowtarzalno┼Ť─ç i oryginalno┼Ť─ç formy oraz wzornictwo inspirowane egzotycznym czarem sztuki japo┼äskiej. Styl bi┼╝uterii i zastosowanie do niej okre┼Ťlonych ozdobnych i szlachetnych kamieni podporz─ůdkowany by┼é tak┼╝e wierze w moc i magi─Ö kamieni.

Dla bur┼╝uazji i bogatych mieszczan

Odbiorcami sztuki jubilerskiej na przełomie IX i XX wieku były dwie najbogatsze warstwy społeczeństwa: burżuazja i bogate mieszczaństwo.
Rynek jubilerski oferowa┼é bogat─ů gam─Ö wyrob├│w w postaci garnitur├│w bi┼╝uteryjnych, na kt├│re sk┼éada┼éy si─Ö: brosza-wisior, kolczyk, pier┼Ťcionek i bransoleta oraz oddzielnie oferowane do zakupu brosze, kolczyki, bransolety, pier┼Ťcionki, szpile do kapeluszy, ┼╝abot├│w i bluzek, z┼éote zegarki, spinki do mankiet├│w, papiero┼Ťnice, tabakierki, torebki wieczorowe plecione ze z┼éotego i srebrnego drucika. Oddzieln─ů form─ů dodatk├│w bi┼╝uteryjnych by┼éy ozdobne grzebienie do w┼éos├│w, diademy, napier┼Ťniki b─Öd─ůce ozdob─ů stroj├│w wieczorowych, balowych, ┼Ťlubnych i kreacji wyj┼Ťciowych. Bi┼╝uteria, podobnie jak inne ga┼é─Özie sztuk plastycznych, w latach 1890-1910 poszukiwa┼éa nowych materia┼é├│w, technologii, zdobnictwa o nowoczesnym wzornictwie, przeciwstawia┼éa si─Ö formom historycznym, eklektycznym nawi─ůzuj─ůcym do bi┼╝uterii okresu Cesarstwa. Jubilerzy doby secesji udowodnili ponadto, ┼╝e mog─ůc pos┼éu┼╝y─ç si─Ö tanimi materia┼éami o warto┼Ťci jedynie przedstawiaj─ůcej, mo┼╝na stworzy─ç jednocze┼Ťnie now─ů estetyk─Ö wyrobu jubilerskiego.

Kameralna kolekcja Muzeum Mazowieckiego w Płocku

Kolekcja bi┼╝uterii ze zbior├│w Muzeum Mazowieckiego w P┼éocku to kameralna kolekcja, kt├│ra charakteryzuje si─Ö bogactwem form bi┼╝uteryjnych i stylowych sztuki europejskiej┬á oko┼éo 1900 r. Jednocze┼Ťnie jest przegl─ůdem mo┼╝liwo┼Ťci artystycznych i technologicznych warsztat├│w jubilerskich firm: rosyjskich, polskich, francuskich, szwajcarskich, niemieckich i wiede┼äskich. W zbiorze posiadamy liczne brosze-wisiory, bransolety, medaliony,┬á pier┼Ťcienie, zegarki kopertowe damskie i m─Öskie, klamry do pask├│w, szpile do kapeluszy,┬á zapinki, szpile do krawat├│w, spinki do mankiet├│w, sygnety, papiero┼Ťnice, tabakierki i garnitury bi┼╝uteryjne. Wyroby wykonane s─ů z ro┼╝nych materia┼é├│w jubilerskich z u┼╝yciem┬á popularnych i modnych kamieni szlachetnych, pere┼é i emalii o charakterystycznym┬á zdobnictwie, ornamentacji i formie typowej dla secesji. rosyjskiej, wiede┼äskiej i polskiej.
Kolekcja liczy oko┼éo 190 obiekt├│w i do najcenniejszych i najciekawszych nale┼╝─ů brosze nawi─ůzuj─ůce do form zoomorficznych ÔÇô np. wisior w postaci smoka, kt├│rego korpus stanowi ogromna per┼éa; brosza w formie lec─ůcego go┼é─Öbia z ga┼é─ůzk─ů w dziobie, brosza w formie pawiego pi├│ra lub ozdobna, z┼éota klamra do paska wieczorowej sukni┬á z motywem pary smok├│w wysadzana opalami i rubinami. W kolekcji muzeum p┼éockiego┬á opr├│cz reprezentant├│w firm europejskich posiadamy wyroby znanych projektant├│w i jubiler├│w: Micha┼éa Perchina (1860-1903) pracuj─ůcego dla Carla Faberge, projekty miniatur do wyrob├│w ze srebra malarza Franciszka ┼╗murki (1859-1910) czy realizacje projektu Marii Gi┼╝bert-Studnickiej.
Kolekcja bi┼╝uterii secesyjnej Muzeum Mazowieckiego w P┼éocku nadal jest sukcesywnie uzupe┼éniana wyrobami z epoki, a tak┼╝e wsp├│┼éczesn─ů, polsk─ů bi┼╝uteri─ů b─Öd─ůc─ů reminiscencj─ů secesji.

Iwona Korgul-Wyszatycka
Autorka jest kustoszem Muzeum Mazowieckiego w Płocku
FOT. Muzeum Mazowieckie w Płocku
http://www.pj.bryler.net/pokaz.php?id=905